Tak naprawdę historia Naszego Ogrodu zaczyna się na kilka lat przed jego powstaniem. W dniu 8 czerwca 1981 r. powstaje Polski Związek Działkowców (PZD) na mocy ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (Dz.U. z 1996 r. nr 85, poz. 390, z późn. zm.). Ustawa ta dawała związkowi wyłączność na zakładanie i prowadzenie pracowniczych ogrodów działkowych.
Tym samym, ówczesne zakłady pracy, dzięki tej ustawie, dostały zielone światło do zakładania ogrodów działkowych, przede wszystkim dla swoich pracowników.
Nie inaczej było w Instytucie Maszyn Przepływowych Polskiej Akademii Nauk w Gdańsku. Już w rok po powstaniu PZD, w maju 1982 roku dr inż. Janusz Prokopowicz (ś. p.), późniejszy wieloletni prezes ROD „JAR”, zaproponował utworzenie Pracowniczego Ogrodu Działkowego na terenie działki nr 17 w Gdańsku-Migowie, a następnie wraz z grupą entuzjastów wspólnie podjęli się utworzenia pracowniczego ogrodu działkowego dla pracowników Instytutu.
Pierwszy dokument o sygnaturze KDA/3019/82 w sprawie utworzenia ogrodu powstał 15.09.1982 r., który wraz z pierwszą mapą – planem został wysłany do Urzędu Miejskiego w Gdańsku w sprawie wydania zgody na przekazanie terenu pod ogród działkowy, zachowała się jedynie mapa, którą można zobaczyć poniżej.
Odpowiadając na to pismo, Wydział Rolnictwa Gospodarki Żywnościowej i Leśnictwa Urzędu Miejskiego w Gdańsku pismem z 12 kwietnia 1983 r., poinformował Polski Związek Działkowców, Zarząd Wojewódzki w Gdańsku (który w owym czasie miał swoją siedzibę przy ul. Chmielnej 26/28), o przekazaniu do rolniczego zagospodarowania grunt Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod ogrody warzywne dla pracowników Instytutu Maszyn Przepływowych w Gdańsku. Z pisma możemy dowiedzieć się również, iż teren ten był przekazany na tymczasowy ogród działkowy do 30 grudnia 1990 r. Będzie to ważna data w historii Ogrodu, ponieważ rozpocznie się wówczas batalia o przekształcenie ogrodu tymczasowego na ogród stały, ale o tym będzie w dalszej części naszej historii.
Na uwagę zasługuje tu przeznaczenie terenu, na którym miał powstać ogród działkowy. Teren ten miał być do „rolniczego zagospodarowania” oraz „z przeznaczeniem pod ogrody warzywne dla pracowników”. Można domyślać się, iż działka oprócz wypoczynku i rekreacji miała przede wszystkim dostarczać konkretnych pożytków w postaci warzyw i owoców, by ulżyć w ten sposób domowym budżetom.
Po uzyskaniu pierwszej zgody na utworzenie ogrodu działkowego Instytut Maszyn Przepływowych podjął dalsze starania związane z powiększeniem powierzchni Ogrodu. Ostatecznie uzyskał wszystkie zgody i 16 maja 1984 r. Urząd Miejski w Gdańsku wydał decyzję o ustalenie miejsca i warunków realizacji inwestycji. Teraz można było przystąpić do finalizowania działań zmierzających do utworzenia ogrodu działkowego.
Pismem z 19 czerwca 1984 r. Instytut Maszyn Przepływowych zwrócił się do Urzędu Miejskiego w Gdańsku z prośbą o zatwierdzenie projektu podziału gruntów, przesyłając również mapę geodezyjną przedstawiającą zarys przyszłego ogrodu działkowego, który przetrwał do dziś w zbliżonych granicach.
Następnie Polski Związek Działkowców zwraca się pismem z 16 sierpnia 1984 r. do Urzędu Miejskiego w Gdańsku o wydanie decyzji o nieodpłatne przekazanie terenu pod utworzenie pracowniczego ogrodu działkowego.
No i w końcu zwycięstwo!!!, po ponad dwuletnich staraniach, Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w Gdańsku w dniu 29 sierpnia 1984 r. wydaje decyzję o przekazaniu z dniem 01 października 1984 r. Polskiemu Związkowi Działkowców, Wojewódzkiemu Zarządowi w Gdańsku w użytkowanie nieodpłatne do 30 grudnia 1990 r. terenu Skarbu Państwa o powierzchni 49446 m2, na cele czasowego pracowniczego ogrodu działkowego.
Możemy więc przyjąć, iż datą powstania Naszego Ogrodu jest dzień 01 października 1984 r. Nie wiemy, jak pracownicy Instytutu Maszyn Przepływowych w Gdańsku świętowali swój sukces, ale wiemy, jak ciężko zaczęli pracować na przekazanym im terenie, aby powstał pracowniczy ogród działkowy, a efekty tej pracy widoczne są do dziś.
Powstaje pierwszy „Plan prac dla realizacji budowy POD” w porozumieniu z Przedsiębiorstwem Robót Inżynieryjnych Budownictwa Przemysłowego oraz przy wsparciu Instytutu Maszyn Przepływowych Polskiej Akademii Nauk.
Zachował się też dokument z 7 października 1984 r. pod nazwą „Komunikat P.O.D. IMP PAN, w którym szczegółowo opisane są prace związane z budową ogrodu. Bardzo duży udział mieli pierwsi działkowcy, którzy zostali zobowiązani do wyprodukowania własnoręcznie 10 – 12 metrów bieżących siatki metalowej o wysokości 1,8 m, przeniesienia na odpowiednie miejsce i wkopania co najmniej 3 słupków betonowych, co przedstawia poniższy komunikat. Aby przekonać się, jak ciężka to była praca wystarczy przejść się wzdłuż ogrodzenia i zobaczyć w jak trudnym terenie zostały transportowane ciężkie słupki betonowe, które następnie wkopywano, zalano betonem, po czym założono wysoką siatkę metalową.
W komunikacie pada kwota 2,7 mln zł, są to kwoty z czasów bardzo wysokiej inflacji w latach osiemdziesiątych XX wieku. Dopiero w 1995 roku nastąpiła denominacja złotego, reforma walutowa wprowadziła w Polsce od 01 stycznia 1995 nową jednostkę pieniężną o nazwie „złoty” i symbolu PLN, która zastąpiła „starego złotego” (PLZ). Jeden nowy złoty odpowiadał 10 000 starych złotych. Tak więc nasza kwota 2,7 mln zł po denominacji dawała kwotę 270 zł. W latach Polski Ludowej zarabialiśmy nędzny ułamek tego, co teraz. Średnia pensja, wynosząca w 1970 roku 2235 zł, dzisiaj przekładałaby się na kilkadziesiąt groszy. Mimo to jakoś dawaliśmy sobie radę. Najbiedniejsi byliśmy natomiast w 1989 roku, a przeciętna płaca wynosiła wtedy ponad 200 000 zł (czyli 20 dzisiejszych złotych).
Po wykonaniu niezbędnych prac, a w szczególności po wykonaniu pełnego ogrodzenia, łącznie z trzema bramami zaczęto wytyczać działki. Na prawie pięciohektarowej powierzchni wytyczono 103 działki o powierzchni ok. 300 – 400 m2 każda. Pierwsi działkowcy wywodzili się przede wszystkim z Instytutu Maszyn Przepływowych 51 osób, pracowników Przedsiębiorstwa Robót Inżynieryjnych Budownictwa Przemysłowego było 26, mieszkańców Osiedla „Morena” 11, po kilka osób z Politechniki Gdańskiej i innych instytucji, a dwie działki pozostały wolne.
Z informacji z czerwca 1986 roku wynika, iż wszyscy działkowcy wnieśli opłaty w kwocie 5000 zł (wpisowe 1000 zł i 4000 zł zaliczka na koszty budowy). Wykonano społecznie ok. 850 metrów bieżących siatki ogrodzeniowej o wysokości 1,8 m, rozwieziono i wkopano ok. 300 betonowych słupków. Ponadto wykonano dwa przepusty w Potoku Siedlickim umożliwiające budowę alejki wewnątrz ogrodu. Do końca 1985 r. działkowcy przepracowali społecznie 664 godziny przy wykonywaniu siatki i 1015 godzin przy budowie ogrodu.
Pierwsze Walne Zebranie odbyło się 22 stycznia 1985 r. Na tym zebraniu Pracowniczy Ogród Działkowy otrzymuje nazwę „JAR”. Nie mamy dokładnych informacji na temat tej nazwy, kto ją zaproponował i dlaczego. Możemy domyślać się, iż do nadania takiej nazwy posłużyło prawdopodobnie ukształtowanie terenu w kształcie jaru. W czasie zebrania wyznaczono osoby, które były upoważnione do dysponowanie kontem Ogrodu, ustalono też roczną opłatę w wysokości 1 zł za m2.
W 1987 r. decyzja Zarządu POD „JAR” zlikwidowano trzy działki nr 7, 8 i 9, ponieważ znajdowały się na bardzo pochyłym terenie i użytkowanie było trudne i niebezpieczne. Później, na przełomie lat 80/90 zlikwidowano jeszcze działki nr 60 i 71, na których utworzono miejsca postojowe dla działkowców.
Mamy rok 1990, o którym wspominaliśmy wcześniej. W dniu 31 maja 1990 r. odbywa się kolejne zebranie sprawozdawcze, którego głównym tematem jest likwidacja POD „JAR”. Zgodnie z Decyzją z dnia 06 grudnia 1989 r., Urząd Miasta Gdańska, Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami orzekł likwidację Ogrodu z dniem 31 grudnia 1990 r., a po odwołaniu Urząd wydał w dniu 26 lutego 1990 r. drugą decyzję ostateczną. Decyzja uzasadniona była tym, iż teren POD „JAR” przewidziany jest w części pod budowę węzła komunikacyjnego, a w części pod zieleń miejską.
Wojewódzki Zarząd PZD zaskarżył powyższą decyzję i 14 maja 1990 r. Sąd Administracyjny uchylił decyzję o likwidacji ogrodu przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji Sąd Administracyjny powołał się na argumenty WZ PZD, który wnosił o przedłużenie użytkowania terenu na dotychczasowych warunkach tj. bez prawa do budowy urządzeń stałych (np. wodociągu, domu działkowca) i bez prawa do odszkodowań za nasadzenia i naniesienia w razie likwidacji ogrodu, wnosząc o utrzymanie statusu ogrodu czasowego do czasu realizacji zadań inwestycyjnych określonych w planie przestrzennego zagospodarowania tego terenu. W dalszym ciągu POD „JAR” starał się o uzyskanie statusu ogrodu stałego, a starania te obrazuje załącznik do sprawozdania Zarządu na zebranie sprawozdawcze w dniu14 lipca 1992 r.
Lata dziewięćdziesiąte ubiegłego wieku to lata niepewności i braku decyzji w sprawie nadania Ogrodowi statusu ogrodu stałego. Zarząd Ogrodu nie poddawał się, występował m. in. do Wojewódzkiego Zarządu PZD o podejmowanie rozmów z miastem, ale przede wszystkim zajmował się sprawami Ogrodu wynikającymi z przepisów ogrodowych, dbał o to by ogród rozwijał się, by działkowcy dbali o swoje działki.
Wreszcie po 16 latach starań podpisany zostaje akt notarialny, a Ogród „JAR” staje się ogrodem stałym i ma dzierżawę wieczystą na okres czterdziestu lat, tj. do roku 2040. Poniżej trzy informacje z aktu notarialnego.
W latach 2018 – 2020 nasz Ogród przechodził wiele trudności z uwagi na budowę wiaduktu, którego trasa przebiega przez Ogród oraz z uwagi na budowę nowej ulicy Morenowe Wzgórze znajdującej się wzdłuż północnej części Ogrodu. W tym czasie Ogród był niedostępny dla działkowców, dojazd niemożliwy, a dojście na własna odpowiedzialność, bo przejść można było tylko przez teren budowy. W wyniku tej inwestycji ROD „JAR” został podzielony na dwie części: cześć wschodnią od wiaduktu w kierunku ulicy Łabędzia, oraz część zachodnią od wiaduktu w kierunku Osiedla Morenowe Wzgórze. Budowa oficjalnie została zakończona w końcem grudnia 2020 r.
Obecnie odtwarzane jest ogrodzenie, a w kwietniu 2021 r. postawione zostało ogrodzenie obu części Ogrodu sąsiadujących z wiaduktem. Wcześniej wykonana została alejka łącząca obie części Ogrodu dająca możliwość przejścia i przejazdu samochodem.
Teraz trwają prace nad aktualizacją Planu zagospodarowania ROD „JAR”.